Normlar? Güç? Tarafsızlık? – Eğitim ortamlarını eleştirel ve çeşitlilik bilinciyle tasarlamak
Her gün mekânlar tasarlıyorsun – yalnızca fiziksel olarak değil, dil, rutinler ve tutum yoluyla da. Bu ünitede görünen tarafsızlığın ardına bakacak ve şunu fark edeceksin: Her eğitim ortamı normlar ve güç ilişkileriyle şekillenir. Ayrımcılığa duyarlı biçimde nasıl hareket edeceğini, sorumluluk almayı ve pedagojik gündelik yaşamını daha kapsayıcı hâle getirmeyi öğreneceksin – birlikte çalıştığın kişilerle beraber.
.
Isınma
Bir eğitim kurumuna ilk kez girdiğini hayal et. Kimseyi tanımıyorsun, alışkanlıkları bilmiyorsun.
– Nelere dikkat edersin?
– Hangi işaretler sana, bu ortamda senin de kastedildiğini gösterir?
– Kendini güvende, hoş karşılanmış ve etkili hissetmene ne yardımcı olurdu?
Öğrenme
“Mekân tarafsız değildir”
Mekânlar toplumsal normların aynasıdır
Eğitim kurumlarındaki mekânlar asla tarafsız değildir – toplumsal, kültürel ve kurumsal normları yansıtır. Duvarlardaki görseller, mobilya düzeni, panolar, ritüeller veya giriş kontrolleri; hangi bedenlerin, dillerin, konuların ve yaşam gerçekliklerinin istendiğini, hangilerinin ise görünmez kaldığını örtük biçimde iletir.
Örnek: Sloganı “Çeşitlilik güçtür” olan, ancak duvarlarında yalnızca beyaz kişilerin görselleri bulunan bir okul, çelişkili bir mesaj verir – özellikle de ırkçılık deneyimi yaşamış çocuklar için..
Görünmez rutinler ve “normallik tuzakları”
Birçok rutin doğal kabul edilir: örneğin tüm çocukların dakik olması, velilerin yazılı bilgileri anlaması ya da sessiz çalışmanın dikkat göstergesi sayılması. Oysa bu görünen “normallik” kültürel ve toplumsal olarak şekillenmiştir ve belirli grupları ayrıcalıklı kılar.
Örnek: İşitsel algı güçlüğü olan bir çocuğa sürekli “çok gürültü yapma” denir – oysa davranışı kendi algı perspektifinden bakıldığında mantıklıdır.
Mekânda, bakışta ve kontrolde güç
Neyin sergileneceğine kim karar verir? Mekânı kim tasarlar? Sınıfta kim bir şeyi değiştirebilir? Oturma düzeni, yakınlık ya da geri çekilme imkânları hakkında kim karar verir? Bunların hepsi güçle ilgili sorulardır. Mekân düzenlemeleri ve etkileşimler, hangi bakış açılarının belirleyici kabul edildiğini gösterir.
Örnek: Mekân kullanımına dair katı kuralları olan bir anaokulu sınıfı, çocukların mekânı sahiplenmesine ve bireysel olarak şekillendirmesine çok az alan tanır – öz-yeterlik sınırlı kalır.
Pedagojik sonuçlar
Mekânları diyalojik biçimde tasarlamak: çocuklar, gençler ve meslektaşlarla birlikte
Örtük beklentileri görünür kılmak: “iyi katılım” nedir? Kim buna göre değerlendirilir?
Çeşitliliği her düzeyde temsil etmek: görseller, diller, materyaller, ifade biçimleri
Yapısal engelleri azaltmak: görsel erişilebilirlik, yön bulma, duyusal ihtiyaçlar, çok dillilik
Görev:
Kendi eğitim ortamını değerlendir (anaokulu, okul, sosyal alan, proje grubu):
Hangi ritüeller, selamlaşma biçimleri, oturma düzenleri, duvar düzenlemeleri vb. geçerli? Bunlar kimler için doğal, kimler için değil? Hangi yazılı olmayan kurallar var? Bunları kimler birlikte geliştirdi?
Konuya giriş 1
Profesyonellik = tarafsızlık mı?
Keşfet:
Tarafsızlık – aldatıcı bir ideal
Hazır mısın?
Buddy’inle birlikte:
“Pozisyon almama” hangi güç ilişkilerini sürdürür? Hangi çocuklar bununla korunmuş hisseder, hangileri yalnız bırakılır? Sorumlu bir pedagojik tutum nasıl görünebilir?
Aktarma 1
Kendin için not al – istersen Buddy’inle paylaşarak:
“Profesyonel tutum” senin için ne anlama geliyor? Hangi örtük değerleri içeriyor?
Adaletsizlik fark ettiğin hâlde sustuğun durumlar oldu mu? Neden?
Geriye dönüp baktığında kendinde hangi “kör noktaları” fark ediyorsun?
Gelecekte hangi pedagojik bağlamda daha bilinçli biçimde pozisyon almak istiyorsun – ve bunun için neye ihtiyacın var?
Tutum göstermek için hangi somut sözleri, jestleri ya da müdahaleleri kullanabilirsin?
Kendini daha güvende hissetmene hangi destek yapıları (örn. hizmet içi eğitim, meslektaş danışmanlığı, süpervizyon) yardımcı olabilir?
Yansıtma
Mesleki ortamın için somut bir değişiklik planla:
Bir alan seç (örn. sabah çemberi, veli görüşmeleri, panolar, grup odası kuralları).
Düşün: burada hangi örtük normlar etkili? Kim kendini görülmüş hissediyor – kim hissetmiyor?
Meslektaşlar, çocuklar ya da velilerle birlikte alternatif bir düzenleme geliştir.
İlk geri bildirimleri belgeleyip bir sonraki adımı belirle.
Süreci ekip içinde paylaş – öğrenen ve ayrımcılığa duyarlı bir pratiğe katkı olarak.
Diğer ekip üyelerini de dâhil etmek ve düşünmeye teşvik etmek için kısa bir sunum ya da fotoğraf dokümantasyonu planla.